Kapliczki, krzyże i figury przydrożne

Chrystus Frasobliwy










Strona główna




Zaginiony monolitowy krzyż kamienny na Klecinie we Wrocławiu


Klecina (niem. Klettendorf), zaraz po wojnie Kłotno, to wieś włączona w 1951 r. w  obręb Wrocławia.

Czasopismo Kunst- und Denkmalpflege in Schlesien: 2. Veröffentlichung Niederschlesien z 1939 r. podaje na stronie 252 informację o odnalezieniu w 1936 r. krzyża pokutnego  (Sühnekreuz)  w podwrocławskiej wsi Klecina (Kunst,  1939).  Na stronie 251 znajduje się zdjęcie tego krzyża (patrz zdjęcie).  Znaleziska  dokonano w końcu 1936 r. na terenie nieruchomości  Schweidnitzer Str 4 ,  a  na początku 1937 r.  ustawiono krzyż ok. 3 m dalej, przy drewnianym płocie (Degen,  1965).  Schweidnitzer Straße to  to dzisiejsze ulice Wałbrzyska i Czekoladowa (do czasu włączenia Kleciny w 1951 r. do Wrocławia były jedną ulicą o nazwie  Świdnicka). Krzyż stał więc na początku dzisiejszej ulicy Wałbrzyskiej.

Określenie  Sühnekreuz,  krzyż pokutny ewentualnie, jak chce część badaczy tych zabytków, krzyż pojednania, nadane zostało  krzyżowi na podstawie  przekonania, że wszystkie czy też znaczna większość monolitowych kamiennych krzyży  podejrzewanych o średniowieczne pochodzenie powstała w wyniku umów kompozycyjnych/pojednawczych  pomiędzy zabójcą a rodziną zabitego. Nie wykluczając takiej możliwości, nie można jednak stwierdzić, że odnaleziony  krzyż był krzyżem pokutnym, gdyż nie  ma żadnego znanego powiązania pomiędzy nim  a jakimś zbrodniczym wydarzeniem i umową na tle takowego.  

Mnogość archaicznych kamiennych  krzyży na Dolnym Śląsku intrygowała już dawno, zwłaszcza że ich funkcja i przeznaczenie zostały zapomniane. Jedna z pierwszych prób zwrócenia uwagi na te zabytki, z postulatem podjęcia badań, ukazała się w piśmie zajmującym się starożytnościami w 1812 r.  Karl T. Heinze opisał 38 krzyży, które spotkał podczas swych podróży. O ostatnim napisał krótko:  und eins ½ Meile vor Breslau  (Heinze,  1812).  Bardzo możliwe, że chodziło mu o krzyż w Klettendorf. Pół mili pruskiej to niecałe 4 km, więc odległość pasująca z  Kleciny do ówczesnych granic  Wrocławia.  Bezpośrednio przed krzyżem spod Wrocławia, autor wymienia widziane przez siebie krzyże w  Waizenrode  (Weizenrodau  dziś  Pszenno  pod  Świdnicą,  co wskazuje na jazdę od Świdnicy, czyli ówcześnie przez Klecinę.

Autor uderzony surowością krzyży, które według niego wyglądają, jakby je natura stworzyła, snuje rozważania co do ich pochodzenia. Zna przekazy, że są to pamiątki po zabitych na drogach, ale nie daje temu wiary, uważając, że niemożliwym jest, żeby zdarzało się aż tyle zabójstw na ulicach wsi, ponieważ, jak zauważa, nieraz w jednej wsi jest kilka krzyży. Uważa, że krzyże mogą być pamiątkami po sądach bożych, a może są to krzyże pochodzące z czasów chrystianizacji kraju. Wyraża aktualny do dziś postulat badania tych zabytków, aby poznać ich przeznaczenie, łącznie z prowadzeniem prac wykopaliskowych. W związku z tym wzywa do pozostawiania ich w swoich pierwotnych miejscach, gdyż zauważył, że są przenoszone i gromadzone w jednym miejscu, jak w  Würben  (dziś  Wierzbna)  czy wspomnianym wcześniej  Waizenrode, co takie badania uniemożliwi, a poza tym zabytki powinny stać tam, gdzie powstały. Z tą opinią też należy się zgodzić.

W nieznanych okolicznościach krzyż zaginął.  Nie wiadomo też kiedy to się stało, prawdopodobne w latach powojennych.  
Zaginiony krzyż kamienny z Kleciny
Zaginiony krzyż z Kleciny.  Zdjęcie w Kunst- und Denkmalpflege in Schlesien: 2. Veröffentlichung Niederschlesien z 1939 r.
Materiał Forma Inskrypcja Położenie Wiek
granit łaciński nie ma przemieszczony? średniowiecze?
Wymiary (cm) Wysokość Szerokość Grubość
1936 (Degen, 1965) 96 cm 67 cm
Literatura
  • Degen, Kurt. Die Bau- und Kunstdenkmäler des Landkreises Breslau. Frankfurt am Main: 1965, s. 151 (zestawienie dotyczy inwentaryzacji przeprowadzonej w latach 1936-1937)
  • Heinze, Karl, T. Sendschreiben über die Alterthümlichkeiten der schlesischen Klöster. Idunna und Hermode. Eine Altherthumszeitung nr 24, 13 Juni 1812. Breslau: s. 94-96. 
  • Kunst- und Denkmalpflege in Schlesien: 2. Veröffentlichung Niederschlesien.  Breslau-Lissa: 1939, s. 252, cytat: Klettendorf. Kreis Breslau. Sühnekreuz. 1936. Es wurde dafür gesorgt, daß ein Sühnekreuz, das Vergraben war, neu aufgestellt wurde. 
stat4u
© Michał Zalewski 2013 mejl