Kapliczki, krzyże i figury przydrożne
Chrystus Frasobliwy










Strona główna


Sygnaturka

Sygnaturka (z łac. signum, signalis - sygnał, sygnałowy),  to mały dzwon umieszczany najczęściej w wieżyczce na kalenicy dachu. Również nazwa takiej wieżyczki. Bardzo częsty element kapliczek domkowych.

Sygnaturka jako wieżyczka pojawiła się w średniowieczu w architekturze zakonów cysterskich (XIII w.), później na kościołach mendykantów (zakonów żebrzących). We wspólnotach zakonnych dźwięk umieszczonego w niej dzwonu zwoływał konwent na modlitwy chórowe. W następnych wiekach sygnaturka rozpowszechniła się na całą architekturę sakralną. Budowano ją na skrzyżowaniu transeptu z nawą główną w większych kościołach lub nad prezbiterium w mniejszych świątyniach. W katedrach gotyckich zastępowała nieraz wieżę na skrzyżowaniu naw (miejsce gdzie poprzez transept nawa główna łączy się z prezbiterium), gdyż najczęściej wieże budowano w tym stylu tylko od strony fasady zachodniej. Od X wieku do soboru trydenckiego (poł. XVI w.) wszystkie powstające kościoły były orientowane, czyli położone tak,  że część prezbiterialna świątyni z ołtarzem głównym, znajdowała się od wschodu (z łac. oriens - wschód).
Nowiny Horynieckie, kapliczka domkowa z sygnaturką
1. Kapliczka w Nowinach Horynieckich pow. lubaczowski woj. podkarpackie (fot. 2004)
Klodzko, kapliczka z sygnaturką
2. Kapliczka w Kłodzku woj. dolnośląskie (fot. 2014)
Dzwonek sygnaturka przy kapliczce brogowej św. Floriana w Nowym Brzesku
3. Kapliczka w Nowym Brzesku pow. proszowicki woj. małopolskie. Dzwonek sygnaturka wisi na lewym przednim słupie (fot. 2012)
W kościołach dzwon w sygnaturce uruchamiany był w najważniejszych momentach mszy świętej (na sanctus i na podniesienie) oraz podczas nabożeństw eucharystycznych. Dźwięk sygnaturki towarzyszył obrzędom pogrzebowym, gdy ciało zmarłego wyprowadzane było z kościoła bądź kaplicy na miejsce spoczynku. Pozostałością tej tradycji są dźwięki dzwonków i gongu, rozbrzmiewające w kościele podczas podniesienia. Popularność sygnaturki spowodowała, że dostawiano ją na istniejących już kościołach.

Sygnaturki używano też w przypadkach zagrożenia, np. pożaru. Ta funkcja spowodowała, że później również w kapliczkach umieszczano sygnaturkę używaną dla ostrzeżenia mieszkańców przed niebezpieczeństwem. W niektórych regionach Polski, zwłaszcza południowej,  praktycznie w każdej wsi znajduje się kapliczka z sygnaturką, służącą do alarmowania o zagrożeniach. Ludowe wierzenia nadają też dzwonieniu moc ochronną. Stąd popularność dzwonków i kapliczek loretańskich, kórym przypisywano szczególne właściwości odpędzania złych mocy, a także siłę rozpędzania chmur burzowych i powstrzymywania związanych z nimi nieszczęść.   Z czasem sygnaturka w formie wieżyczki stała się elementem stosowanym w niektórych kapliczkach wyłącznie jako ozdoba. Kapliczki św. Floriana chroniącego przed pożarem miały czasem jako sygnaturkę, dzwonek, wiszący tak, aby każdy mógł zaalarmować społeczność w wypadku pożaru (fot. 3).
 stat4u
mejl