Kapliczki, krzyże i figury przydrożne
Chrystus Frasobliwy










Strona główna



Gotycka kapliczka słupowa w Świętej Katarzynie

Na koronie północnej części muru cmentarza (od ul. Sienkiewicza) XIII-wiecznego kościoła pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Świętej Katarzynie (gm. Siechnice, pow. wrocławski) umieszczona jest głowica późnogotyckiej kapliczki słupowej z ok. 1500 r. (Degen, 1965)(Katalog..., 1991) Piaskowcowa, prostopadłościenna kapliczka na rzucie kwadratu zakończona dwuspadowym daszkiem zwieńczonym kulą i kutym żelaznym krzyżem kardynalskim (patriarchalnym), ma na trzech ścianach płaskorzeźby, a z tyłu późniejszą inskrypcję łacińską z chronostychem.
Kapliczka poźnogotycka w Śwętej  Katarzynie
1. Pónogotycka kapliczka,  Święta Katarzyna gm. Siechnice (fot. 2013)
Głowica kapliczki w Swietej Katarzynie
2. Grupa Ukrzyżowania, Święta Katarzyna (fot. 2013)
Św. Barbara, płaskorzeźba na kapliczce w Świętej Katarzynie
3. Św. Barbara, Święta Katarzyna (fot. 2013)
Relief z przodu przedstawia scenę Ukrzyżowania z Maryją i św. Janem Apostołem (fot. 2). Na prawej ścianie jest wyobrażenie św. Barbary (fot. 3), na lewej patronki Śląska św. Jadwigi (fot. 4).  Na tylnej ścianie sto kilkadziesiąt lat po powstaniu kapliczki wyryto inskrypcję brzmiącą:

Crux Domini quoties aufertur fure Luthero, Catholica toties redditur illa fide.

Niżej nazwisko oraz tytuły fundatora inskrypcji, oraz być może remontu kapliczki, zawierające chronogram:

MattIas Iohannes StephetIVs SS. TheoLogIae et I. V. perItVs ProtonotarIVs Papae CanonICVs VratIsLaVIensIs et InIbI ConsIstorII Assessor SILesIVs LIChtenbergensIs.

Odczytana z chronogramu data to 1661. Zachowana głowica ma 80 cm wysokości, razem z krzyżem 120 cm.

Tego typu Boże Męki z końca XV i początków XVI w. musiały być częste na Dolnym Śląsku gdyż do tej pory zachowały się w różnych jego rejonach. Najbliższe Świętej Katarzyny znajdują się we Wrocławiu. Są to tzw. kapliczka Dompniga oraz głowica kapliczki, prawdopodobnie z okolic dawnego opactwa Benedyktynów (później Norbertanów) na Ołbinie.  W lapidarium Muzeum Ślężańskiego w podwrocławskiej Sobótce prezentowana jest kapliczka z Krzyżowic. Nieznana jest przyczyna fundacji, jej data ani też pierwotne miejsce ustawienia kapliczki w Świętej Katarzynie. Wiek został określony na podstawie cech stylowych w porównaniu ze wspominanymi wyżej podobnymi kapliczkami. Powody fundacji mogły być różne. Kapliczka Dompniga z 1491 r. powstała dla upamiętnienia ściętego na wrocławskim Rynku starosty księstwa wrocławskiego Heinza Dompniga, skazanego za sprzeniewierzenie się interesom miasta. Inne stawiano prawdopodobnie też dla upamiętnienia jakichś zdarzeń lub w celach wotywnych.
Św. Jadwiga na kapliczce w Świętej Katarzynie
4. Św. Jadwiga, kapliczka w Świętej Katarzynie (fot. 2013)
Inskrypcja na kapliczce, Święta Katarzyna
5. Inskrypcja na kapliczce w Świętej Katarzynie (fot. 2013)
Tył kapliczki w Świętej Katarzynie
6. Święta Katarzyna, tył kapliczki (fot. 2013)
Miejsca ustawienia były różne. Kapliczka Dompniga stała w rogu domu przy miejskiej ulicy, kapliczka z Ołbina w pobliżu zabudowań opactwa, kapliczka w Krzyżowicach odnaleziona została w 1923 r. w wale otaczającym stary dwór. Możliwe że kapliczka w Świętej Katarzynie od początku stała w okolicy świątyni, a z pewnością w 1661 r. związana była z kościołem, o czym świadczy cytowana wyżej inskrypcja odnosząca się do odzyskania przez katolików w 1654 r., przejętego przez protestantów w pierwszej połowie XVI w. kościoła. Taką informację obwieszcza wrocławski kanonik Mattias Johannes Stephetius postponując przy tym brzydko "złodziejskich luteran". Należy tu wspomnieć, że gdy przejmowanie kościołów przez protestantów odbywało się w drodze przejścia parafian, najczęściej z proboszczem lub wręcz pod jego wpływem, na stronę reformacji, to przywracanie kościołów katolicyzmowi i rekatolizacja Śląska po wojnie trzydziestoletniej (1618-1648) były działaniem państwowym, mającym na celu umocnienie władzy Habsburgów dążących do uniemożliwienia odrodzenia politycznej opozycji protestanckiej. Na podstawie zarządzenia Ferdynanda III z 1653 r. odebrano protestantom 656 kościołów (Conrads, 2006), z wyłączeniem księstw lennych książąt będących ewangelikami (księstwo legnickie, brzeskie, oleśnickie), księstwa ziębickiego i Wrocławia, których prawo do swobody religijnej zagwarantował kończący wojnę trzydziestoletnią pokój westfalski. Zdarzało się, że po odebraniu świątyni protestantom przez komisję redukcyjną, przez długi czas jedynymi wiernymi katolickimi w parafii byli proboszcz i obsługa kościoła (Czapliński, 2007). Nie wiadomo też kiedy kapliczka straciła swój filar ani kiedy umieszczono ją na koronie muru cmentarza, który uczyniono warownym prawdopodobnie w I poł. XVII w., jak wiele cmentarzy kościelnych w okolicy (Jaszkotle, Jaksonów, Przecławice, Wilczków, Żórawina i inne) w XVI i XVII w. w celu umożliwienia schronienia się ludności podczas bardzo częstych wówczas i długotrwałych  działań wojennych. Wieś została spalona przez wojska szwedzkie w 1643 r. (Katalog, 1991). Obronny mur zachował się w części od strony północnej (ul. Główna). Cmentarz został powiększony w 1872 r., a w latach 1911-1912 mury były remontowane (Katalog, 1991) i najpewniej podczas którejś z tych prac kapliczka znalazła się w dzisiejszym miejscu.
 
Literatura bezpośrednio wykorzystana przy pisaniu artukułu:
  • Conrads, Norbert. Książęta i stany. Historia Śląska 1469-1740. Wrocław: 2006, s. 139.
  • Czapliński, Marek red.  Historia Śląsk. Wrocław: 2007, s. 238.
  • Degen, Kurt. Die Bau- und Kunstdenkmäler des Landkreises Breslau. Frankfurt am Main: 1965, s. 147 (zestawienie dotyczy inwentaryzacji przeprowadzonej w latach 1936-1937).
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, Tom IV Zeszyt 2 Sobótka, Kąty Wrocławskie i okolice. Warszawa: 1991, s. 141 i 143.
 stat4u
mejl