Kapliczki, krzyże i figury przydrożne
Chrystus Frasobliwy










Strona główna



Kamienna monolitowa kapliczka w Glinicy

Na rozstaju dróg w zachodnim krańcu wsi Glinica niem. Gleinitz (gm. Jodanów Śląski, pow. wrocławski) stoi słupowa kapliczka wykonana z jednego bloku piaskowca. Prostopadłościenny, zakończony dwuspadowo, filar o wysokości 222 cm ma w górnym rozszerzeniu prostokątną wnękę zamkniętą łukiem. Wnękę chroni metalowa zamykana kratka. W środku współczesna gipsowa figurka Matki Boskiej. Kapliczka nadal stanowi miejsce kultu i z przodu umieszczony jest drewniany słupek z półką na kwiaty. Zasłania on bardzo słabo już czytelny ryt, prawdopodobnie broni (dzida lub miecz). Na fali mody na "zabytki dawnego prawa" kapliczkę zalicza się do tzw. kapliczek pokutnych, chociaż nie ma na to bezpośrednich dowodów. 
Kapliczka monolitowa, pokutna, pojednania, w Glinicy
1. Kamienna kapliczka w Glinicy (fot. 2012)
Głowica kapliczki w Glinicy
2. Głowica kapliczki w Glinicy (fot. 2012)
Max Hellmich, kapliczka w Glinicy
3. Kapliczka w Glinicy, rys. z 1923 r.  Maxa Hellmicha
Tego typu monolitowe kamienne kapliczki są charakterystyczne dla Dolnego Śląska. Zachowało się ich kilkadziesiąt. Należą do najstarszych na ziemiach polskich kapliczek. Podobnie jak w przypadku monolitowych kamiennych krzyży, intrygująca archaiczna forma i duża częstotliwość występowania prokurowały pytania o wyjaśnienie ich pochodzenia. Jednym z powodów fundacji były zawierane ugody pomiędzy zabójcą, a rodziną zabitego. Średniowieczne prawo dopuszczało takie porozumienia będące reliktem prawa odwetu. Niektóre z umów, oprócz postanowień o karze pieniężnej za zabójstwo (główszczyźnie), zadośćuczynieniu materialnym rodzinie zabitego (np. pieniądze na wychowanie dzieci) i różnorakich obciążeń zabójcy (np. pokrycia kosztów pogrzebu, ofiar na rzecz kościoła, opłacenia modlitw za duszę zmarłego, świadczeń dla biednych, pielgrzymek itp.) zawierały też zobowiązanie zabójcy do wystawienia krzyża lub kapliczki. Te ostatnie zapisy zainspirowały wyobraźnię niemieckich miłośników historii. Kamienne krzyże i kamienne monolitowe kapliczki uznano za pozostałość po zawartych umowach pojednawczych. Największą pracę wykonał głogowski geodeta, Max Hellmich, który w 1923 r. wydał pracę pod tytułem Steinerne Zeugen mittelalterlichen Rechtes in Schlesien: Steinkreuze, Bildstöcke, Staupsäulen, Galgen, Gerichtstische.  

Te bardzo wstępne i amatorskie badania zostały bezkrytycznie przyjęte w całości przez polskich krajoznawców po II wojnie światowej i wszystkie stare archaiczne kamienne kapliczki słupowe, podobnie jak kamienne stare krzyże, zostały  uznane za kapliczki i krzyże pokutne. Tymczasem powodów fundacji było wiele, tak jak wszystkich obiektów małej architktury sakralnej. Nie ma zarezerwowanej dla obiektów pokutnych, jakiejś specjalnej formy krzyża czy kapliczki, po której można rozpoznać ich pochodzenie. Reasumując, o pochodzeniu kapliczki w Glinicy nie mamy informacji i  nie da się stwierdzić, czy jest to kapliczka pokutna. Podana w jednym z zeszytów inwentaryzacji krajoznawczej województwa wrocławskiego  z 1983 r.  (Gmina Jordanów, Jerzy Załęzki)  informacja, że według tradycji, kapliczka jest związana z okresem wojny trzydziestoletniej, wręcz wyklucza jej pokutny charakter. Prawo dopuszczało ugody, w wyniku których powstawały kaliczki i krzyże pokutne, w średniowieczu. W okresie nowożytnym, gdy instytucje państwowe się wzmocniły, wyeliminowano taką możliwość, oddając osądzanie i karanie zabójstw całkowicie w ręce państwa. Na terenie I Rzeszy, do której należał też Śląsk, zasady takie wprowadziła Constitutio Criminalis Carolina cesarza karola V z 1532 r.  Wspomnienie o wojnie trzydziestoletniej sugerowałoby  pochodzenie kapliczki jako wotum związane z jakimś wojennym wydarzeniem. 


 stat4u
mejl